پاداش 5علاوه بر «تحسین و توجه» که در مطلب «چگونگی افزایش رفتارهای مطلوب کودکان (1)؛ «تحسین و توجه»» توضیح داده شد، استفاده از پاداش روش مهم دیگری برای تشویق رفتار مثبت است.
پاداش نتیجه آشکار یک رفتار خاص است که می‌تواند شامل وقت اضافی، انجام کاری خاص با والدین، ستاره‎دادن در جدول و یا دادن شیء خاصی مانند اسباب‌بازی و غیره باشد.
پاداش، رفتار را تغییر می‌دهد. با پاداش‎دادن می‌توان برای کمک به کودکان در جهت یادگیری مهارت‌های جدید یا کنترل رفتارهای اشتباه استفاده کرد، حتی پاداش‌های ساده و ارزان‎قیمت نیز می‌تواند رفتاری را که والدین خواستارند، افزایش دهد. بنابراین والدین به‎طور مؤثر می‌توانند به وسیله استفاده از پاداش‌ها، رفتار کودک‎شان را تغییر دهند.

نکاتی که والدین باید در زمینه پاداش‎دادن رعایت کنند، عبارتند از:

  • پاداش را فقط در حین رفتار مطلوب و یا بلافاصله بعد از انجام آن به‌کار ببرید.

هیچ‌وقت نباید قبل از انجام رفتار مطلوب به کودک پاداش داد. همچنین نباید در پاداش‎دادن تأخیر داشت چون اثر مثبت تربیتی آن را کم می‌کند. 

  • به منظور تشویق کودک برای انجام آنچه از او می‌خواهید، می‌توانید از پاداش استفاده کنید.

در این صورت به او قول داده می‌شود که اگر خواسته مورد نظر را انجام دهد، پاداش خاصی دریافت خواهد کرد. نکته مهم آن است که پاداش‌های برنامه‌ریزی شده را نباید با رشوه‎دادن اشتباه گرفت.
تفاوت اصلی بین رشوه و پاداش آن است که رشوه برای وادارکردن فرد به انجام کاری داده می‌شود، در حالی که پاداش پس از انجام کار، به فرد تعلق می‌گیرد.

متین و برادرش با سر و صدای زیاد مشغول بازی هستند و مادر می‌خواهد با تلفن صحبت کند. مادر می‌گوید: «بچه‎ها از این بیسکویت‌ها بردارید و وقتی‎که من با تلفن صحبت می‌کنم، آرام بازی کنید.» هنگامی‎که مادر با تلفن صحبت می‌کند، پسرها بیسکویت را برمی‌‌دارند و سپس با سر و صدای زیاد به سر و کله هم می‌پرند.

این مادر سعی کرد تا با دادن رشوه به فرزندانش آن‎ها را در مدتی که با تلفن صحبت می‌کند، آرام نگه دارد که البته موفقیت‌آمیز نبود. او قبل از انجام رفتار مطلوب، پاداش داد و بدین ترتیب پاداشی که او داد، برای رفتار نامطلوب بود. کودکان بیسکویت خوردند و با شلوغ کردن و بازی با یکدیگر لذت بردند. مادر می‌توانست بگوید: «اگر موقعی که با تلفن صحبت می‌کنم، بتوانید آرام بازی کنید، بعد از اینکه تلفن من تمام شد، به هر دوی شما بیسکویت خواهم داد.» در اینجا مادر به روشنی می‌گوید که از کودکان انتظار چه رفتاری را دارد و آن‌ها در صورت انجام دادن آن، چه پاداشی دریافت خواهند کرد. این مثالی از قانون «اگر/ پس» است. این قانون می‌گوید که ابتدا شما به رفتار شایسته و مناسب برسید، سپس کودک، پاداش دریافت کند.

null
  • از جدول ستاره که نوع دیگری از پاداش مادی است، استفاده کنید.

کودک در صورت نشان‎دادن رفتار مطلوب، یک ستاره (یا یک چهره خندان) پاداش می‌گیرد. برای اینکه این روش مؤثر واقع شود، باید از شروع کار، کودک درگیر آن باشد. توضیح دادن به کودک در مورد دریافت ستاره در قبال انجام رفتاری که از او خواسته شده، ضروری است. جدول باید در محلی در معرض دید نصب شود و غالباً آشپزخانه محل مناسبی است. در مورد اینکه آیا کودک می‌تواند ستاره بگیرد یا خیر، والدین تصمیم می‌گیرند اما بهتر است خود او ستاره را در جدول بگذارد. اگر فرزند هیچ ستاره‌ای به دست نیاورد، برای اینکه بتواند ستاره بگیرد، باید انتظارات خود را تعدیل کرد.

برنامه جدول و ستاره را می‌توان برای اضافه‎کردن پاداش‌های مادی دیگر گسترش داد. برای مثال اگر کودک تعداد خاصی ستاره در طول یک هفته کسب کند، پاداش تکمیلی را که والدین در مورد آن تصمیم می‌گیرند و هدیه ویژه‌ای است، دریافت خواهد کرد. این هدیه برای کودک باید چیزى استثنایی و خاص باشد و می‌تواند مستلزم صرف پول باشد، نظیر خرید اسباب‌بازی، رفتن به سینما یا رستوران و یا بهتر از آن، می‌تواند انجام کاری مشترک با او که برایش لذت‌بخش است، باشد، نظیر بازی فوتبال و یا کمک به پدر در شستن ماشین و ... .

  • دلیل دریافت پاداش را واضح بیان کنید.

توصیف و تشریح والدین به کودکان کمک می‌کند که بدانند در آینده دقیقاً چگونه باید رفتار کنند تا پاداش دریافت نمایند.

  • در هنگام پاداش از کلمات مثبت و تشویقی استفاده نمایید.

زمانی که تحسین و کلمات تشویقی با پاداش‎ها همراه گردد، اثر آن افزایش می‌یابد.

  • شما در روز بسیاری از کارها را انجام می‌دهید که حکم پاداش را دارد، بدون آنکه خودتان متوجه این موضوع باشید.

کارهایی از قبیل تختخواب راحت، غذای خوب، لباس آماده، صبحانه آماده و ... مثال‌هایی هستند از پاداش‌هایی که والدین هر روز برای کودک‎شان آماده می‌کنند و اغلب این پاداش‎ها بدون توجه به رفتار کودک است.
والدین باید دقیق باشند که پاداش‌ها را با رفتارهای مطلوب همراه کنند و نه با رفتارهای نامطلوب.

والدین می‌توانند این چیزهای خوب را به‎عنوان پاداش استفاده نمایند. به‎عنوان مثال، مادری هر روز صبح از کودکان خود می‌پرسید که برای صبحانه چه میل دارند اما بعضی اوقات که کودکان دیر حاضر می‌شدند و فرصت نمی‎کردند که صبحانه خود را تمام کنند. بعد از این‌که این مادر یاد گرفت که می‌تواند رفتار آماده‎کردن صبحانه را به‎عنوان پاداش استفاده نماید، برنامه آماده‎کردن صبحانه را تغییر داد. زمانی که کودکان به موقع حاضر می‌شدند، مادر می‌گفت می‌توانند بین تخم‎مرغ و خامه آنچه را که میل دارند، انتخاب نمایند و زمانی‎که آن‎ها دیر حاضر می‌شدند، می‌گفت مجبورند آنچه که روی میز صبحانه قرار دارد، میل نمایند و به آن‌ها امکان انتخاب نمی‌داد.

پاداش 7
  • پاداش‌های متنوع بدهید.

به آسانی می‌توان فهمید که چیزی که زمانی برای یک کودک، پاداش است، زمان دیگری می‌تواند هیچ ارزشی نداشته باشد. می‌توان به‎وسیله شیوه ارائه پاداش و یا تغییر در ترکیب آن با محبت فیزیکی یا کلمات تشویقی آن را متنوع ساخت، چرا که تکرار یک پاداش، ارزش آن را از بین می‌برد.

  • پاداش‌ها و امتیازات باید طبق خواسته و علاقه کودک باشد.

والدین می‌توانند از هر چیزی که مورد علاقه کودک است، به‎عنوان پاداش استفاده نمایند. بعضی کودکان بهترین عکس‌العمل را در مقابل دادن زمان آزاد نشان می‌دهند.
بعضی دیگر به تماشای برنامه‌ای دلخواه، بعضی دیگر به پاداش‌های مادی. زمانی که کودکی به پاداش خاصی عکس‌العمل مثبتی نشان نمی‌دهد، والدین باید تشخیص دهند که این پاداش، مناسب نیست و نوع دیگری که کودک بیشتر ترجیح می‌دهد را انتخاب نمایند. همچنین والدین از خود کودک بپرسند که چه چیزی را ترجیح می‌دهد.
پاداش مؤثر نباید حتماً گران‎قیمت یا قابل توجه باشد. بعضی والدین تعجب می‌کنند که چطور کودکان‎شان با چیزهای کوچک و کم‌ارزش خوشحال می‌‌شوند.

  • گاهی به کودکان توضیح دهید که چگونه می‌توانند پاداش دریافت نمایند.

اگر کودکان بدانند که برای به‎دست آوردن پاداشی، چگونه باید رفتار نمایند، به انجام رفتارهای مطلوب در آینده تشویق می‌شوند.
این نکته مهم است که زمانی که والدین به کودک در دادن پاداشی قول می‌دهند، حتماً آن را اجرا نمایند، در غیر این‎صورت تأثیر معکوسی در کودک خواهد داشت.

منابع: «اصول کاربردی مدیریت رفتار والدین؛ کودکان بیش‎فعال» نوشته اعظم فاضلی، انتشارات مدرسه، چاپ اول، 1395 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 21 شهریور 1396
تعداد بازدید: 49008 بار