null

همه والدین علاقه دارند کودک‎شان درست رفتار کند اما بسیاری از آن‎ها مایل به استفاده از اصطلاح ادب‌کردن نیستند. برای این گروه از والدین، ادب‌کردن یعنی نشانه‌ رفتن انگشت یک بزرگسال عصبانی به طرف کودکی که از شدت ترس، قوز کرده و در خود فرو رفته است. برای آن‎ها، تأدیب فقط به معنی تنبیه‌کردن است.

در حقیقت، ادب‌کردن یعنی آموختن و تعلیم‌دادن و نه فقط تنبیه‌کردن. چون والدین، اولین مربیان کودک هستند، آن‎ها باید به روش‎های گوناگون کودک‎شان را ادب کنند.
مهم‌ترین سؤال این است: چگونه می‌خواهید کودکتان را ادب کنید؟
کودکان به خودی خود، طبق نظر والدین‎شان یا آن‎طوری که بقیه انتظار دارند، رفتار نمی‌کنند؛ بنابراین، باید توسط والدین یا افراد دیگر آموزش داده شوند. اگرچه کودک شما فقط یک‎سال دارد، ولی می‌توانید طوری او را تعلیم دهید که خودتان و سایر افراد از مصاحبت و همنشینی با او لذت ببرید.

گاهی والدین نمی‌دانند که آیا می‌توانند به کودک‎شان اجازه دهند به روش خاصی عمل کند یا نه؟ بعضی والدین میل ندارند بسیار خرده‌گیر و یا بسیار پرتوقع باشند. شاید احساس می‌کنند والدین خودشان انتظارات زیادی از آن‎ها داشته‌اند اما سایر والدین ممکن است نظری مخالف داشته باشند و برخوردی قاطعانه را ترجیح بدهند؛ چون معتقدند در این صورت از کودک رفتار قابل قبول سر خواهد زد.
اگر والدین نتوانند تصمیم بگیرند که چه هنگام با کودک خود با قاطعیت و چه هنگام با ملایمت برخورد کنند، توافق برای رسیدن به یک روش تأدیبی مناسب، می‌تواند بسیار دشوار  باشد.

در اینجا، روشی برای تأدیب و کنترل رفتار کودک که هم در زمان حال مورد استفاده قرار گیرد و هم در آینده متناسب با رشد کودک مورد استفاده قرار گیرد، شرح داده شده است. شما به همان روشی که تغذیه خود را متعادل می‌کنید، باید در روش تأدیب شخصی خود، تعادل ایجاد کنید؛ همان‎طور که می‎دانید شیر یک غذای سالم است ولی یک رژیم تمام‎شیر، رژیم متعادلی نیست.

یک روش سالم و متعادل برای نظم‌بخشی به کودکتان می‌تواند  شامل سه بخش باشد: انتظارات واقع‌بینانه، اصلاح و تعدیل محیط و تعیین محدودیت‎ها.

انتظارات واقع‌بینانه

 برای تربیت مناسب یک کودک، باید بدانید کودک در چنین سنی، چگونه رفتاری باید داشته باشد. از کودک یک‎ساله چه انتظاری می‌توانید داشته باشید؟ می‌دانید که ممکن است با اقتدار و اعتبار شما تقابل‎های زیادی صورت گیرد! مطالعه‌ این کلیدها، به شما کمک می‌کند دریابید که آیا انتظاراتی که از کودک خود دارید، بسیار ناچیزند و یا بسیار فراوان؟! صحبت‌کردن با سایر والدین، صرف وقت با سایر کودکان یک‌ساله و مشاهده‌ بازی کودکان سنین مختلف با یکدیگر، می‌تواند مفید باشد.
بهتر است پدر و مادر، چگونه رفتار‌کردن با کودک را به اتفاق هم بیاموزند تا فشار آن بر دوش یکی از آن‎ها سنگینی نکند. هنگامی که والدین چگونه رفتار‌کردن با کودک یک‎ساله را بیاموزند، بهتر خواهند توانست در مقابله با افزون‌طلبی‎های کودک، یکدیگر را حمایت کرده و در موارد عدم موافقت، با یکدیگر به صحبت و تبادل‌نظر بپردازند و راه‌حل‎هایی برای مشکلات پیدا کنند.

بخشی از واقع‌بین‌ بودن درباره‌ رفتار کودک یک‎ساله‌تان، تشخیص این موضوع است که اگرچه او احتمالاً با شما مقابله می‌کند ولی همچنان دارای تمایل شدیدی به تقلید از شما و در جست‌وجوی تأیید شماست. هنگام مشاهده رفتار خوشایند از کودکتان، فراموش نکنید او را تشویق کنید. کودک همیشه آنچه را از او انتظار می‌رود، انجام نمی‌دهد اما هنگامی که موفقیت‎های او را با لبخند و کلمات تشویق‌آمیز پاداش دهید، صورت او از غرور خواهد درخشید. تحسین یا تقویت مثبت از ابزارهای قدرتمند برای آموزش رفتار خوب و صحیح است.

اصلاح و تعدیل محیط

کودک یک‎ساله باید در محیطی قرار بگیرد تا به آسانی بتواند رفتار درستی از خود نشان دهد؛ به این معنا که محیط خانه باید طوری آراسته شود تا ضمن اینکه کودک در اطراف گشت و اکتشاف می‌کند، هم ایمنی او و هم ایمنی لوازم و اموال شما حفظ شود.
در داخل و بیرون منزل باید فضاها و فرصت‎ها به گونه‌ای ایجاد شوند که کودک بتواند با دویدن و بالا‌رفتن از اشیای موجود، انرژی خود را به مصرف برساند. اگر کودک مجبور شود برای مدت طولانی، آرام در یک گوشه بنشیند یا از دست‌زدن به اشیایی که به نظرش جالب هستند، منع شود، به سختی قادر به نشان‌دادن رفتار درستی خواهد بود.

کودک یک ساله

یک کودک یک‎ساله همچنین به مقداری قدرت پیش‌بینی در طول روز، نیاز دارد به طوری‎که بتواند در زمان خواب روز، تغذیه، بیرون‌رفتن و به موقع به رختخواب رفتن، همکاری کند. در نهایت کودک یک‎ساله همچنین نیاز به والدینی دارد که گاه‎گاهی از او دور شوند! علاقه‌ شدید او به مستقل‌بودن، گاهی می‌تواند منزل را به یک میدان جنگ تبدیل کند و بد نیست والدین برای پیشگیری از ازدیاد فشار و کشمکش در خانه، از کودک دور شده و زمانی برای خود داشته باشند.

منحرف‌کردن فکر و حواس کودک از رفتار نادرست، یکی از روش‎های بسیار مؤثر اصلاح و تعدیل محیط اطراف است. اگر هنگام آشپزی، کودک یک‎ساله‌تان ایجاد دردسر می‌کند، انجام کار آسانی را به او محول کنید یا وقتی به خرد‌کردن سبزیجات مشغول هستید قدری آب در ظرفشویی بریزید تا بتواند با آن شلپ‎شلوپ بازی کند.
اگر او مدام کشوهای کمد باز می‌کند تا محتویات آن‎ها را کشف کند، یک کشوی کمد با محتویات متنوع و اقلام مورد توجه کودک در اختیار او بگذارید تا علاقه‌ او را به آن جهت سوق دهید.
کارهایی که کودک در انجام‌دادن آن مقاومت می‌کند، مانند استحمام یا لباس پوشیدن را به صورت بازی درآورید؛ اگرچه این شگردها همیشه کارساز نیستند اما نقطه آغاز خوبی خواهند بود و روزهایی را که با هم به سر می‌برید برای هر دوی شما جالب‌تر خواهند کرد.

تعیین محدودیت‎ها

بدون توجه به میزان درک شما از نیازهای رشدی کودکتان و بدون درنظر‌گرفتن اینکه چگونه کودک، شما را کانون توجه خود قرار می‌دهد، باید محدودیت‎هایی برای رفتار او تنظیم کنید. معنی این امر، این است که شما در منزل باید دارای قوانینی باشید. قوانین ایجاد شده باید به اندازه‌ای دارای اهمیت باشند که مایل به اجرای مداوم و همیشگی آن‎ها باشید.
چون به‎کارگیری و اجرای گاه‌به‌گاه و توأم با تردید، معمولاً نه تنها منجر به کاهش رفتار ناشایست نمی‌گردد، بلکه سوءرفتار بیشتری از طرف کودک را موجب می‌شود. اغلب والدین متوجه می‌شوند بیشترین میزان عصبانیت نسبت به کودک را در عصرها احساس می‌کنند، نه به این علت که کودک در عصرها رفتار ناشایستی بروز می‌دهد، بلکه به این خاطر که او تمام روز رفتار نامناسبی داشته است و والدین بالاخره در پایان روز خسته و درمانده شده‌اند! این حالت عصبانیت آخرین تیر ترکش تربیت نامیده می‌شود و اثر چندانی باقی نمی‌گذارد.

برای تعیین مؤثر محدودیت‌ها، والدین باید در تنظیم و اجرای قوانین، به توافق اصولی برسند. در موقع شکسته‌شدن قوانین، والدین باید آمادگی لازم برای واکنش را داشته باشند. اغلب والدین، در موقع طرح مسایل ایمنی، مشکل زیادی در این مورد ندارند.  آن‎ها می‌دانند کودک همیشه باید در صندلی مخصوص کودک در اتومبیل بنشیند و هرگز اجازه ندارد به اجاق خوراک‌پزی دست بزند اما ممکن است سایر قوانین با دقت و وضوح کمتری مشخص و اعمال شوند و این نوع قوانین هستند که کودک بارها و بارها با آن‎ها به مقابله برمی‌خیزد.

تربیت کودک یک‎ساله

اگر قوانینی را به وضوح مشخص کنید، قادر خواهید بود، در لحظه شروع رفتار ناشایست، به سرعت  و البته به آرامی  مداخله کنید و به جای هشدار دادن یا ترساندن، نزد کودک خود بروید، قانون را تکرار و به آن عمل کنید.

مثلاً اگر میل ندارید کودکتان اسباب‌بازی‎هایش را به اطراف پرت کند و او مرتباً یک کامیون فلزی را به دیوار می‌کوبد، برداشتن آن و به آرامی، گفتن جمله‌ «کامیون‎ها برای پرتاب‌کردن نیستند» و کنار‌گذاشتن کامیون، بسیار مؤثر است. اگر او باز هم اسباب‌بازی دیگری را پرت کرد، همان کار را مجدداً تکرار کنید.
اگر به شدت کج‌خُلق و بد‌اخلاق شد، با آرامش منتظر بمانید. اگرچه ممکن است دریابید اِعمال آرام قانونی که به نظر می‌رسد کودک مایل به اجرای آن نیست، دشوار است، اما او بالاخره پیام را درخواهد یافت و به فعالیت دیگری خواهد پرداخت که برای او بیش از یک پدر یا مادر آرام و کسل‌کننده، جالب و جذاب باشد! البته، در دسترس‌داشتن چند توپ یا اسباب‌بازی نرم و لطیف که او بتواند پرتاب کند، فکر بدی نیست!

گاهی اوقات کودک یکساله‌تان چنان رفتار ناشایست و غیرقابل قبولی در مقابل شما بروز می‌دهد که شما میل دارید درس خوبی برای پیشگیری از تکرار آن، به او بدهید. گاهی تنها گفتن «نه» با صدایی تند و خشن، برای وادار‌کردن کودک به تفکر دوباره در مورد کاری که انجام داده و تغییر رفتارش مؤثر خواهد بود. به هر جهت، بیشتر والدین در می‌یابند اوقاتی وجود دارد که کودک‎شان جسورانه و تهاجمی رفتار می‌کند و احساس می‌کنند لازم است با او برخوردی قاطعانه‌تر داشته باشند.

بهترین رفتار عملی به منظور جلوگیری از رفتار ناشایست کودک، استفاده از روشی به نام «وقفه» است. هنگامی که دریافتید سایر روش‎ها مؤثر نیستند و کودک مصرانه شما را به مبارزه می‌طلبد، یک وقفه می‌تواند روش مؤثر و پرقدرتی برای عمل باشد.

هنگامی که کودک به گونه‌ای رفتار می‌کند که می‌داند قانونی را شکسته است، به طرف او بروید و به او یادآوری کنید: «بازی با سیم آباژور ممنوع!» یا «کشیدن دُمِ گربه ممنوع!» سپس کودک را به مکانی که برای وقفه انتخاب کرده‌اید، مثل زیرپله یا نشستن روی صندلی مخصوص ببرید!
به خاطر داشته باشید برای کودک یک‎ساله، یک دقیقه زمان بسیار زیادی است. در چنین مواقعی کنار کودک بمانید تا مانع رفتن او به این سو و آن سو شوید. در پایان یک دقیقه، اجازه بدهید کودک به بازی برگردد. اگر به قانون‌شکنی ادامه داد، همچنان که بسیاری از کودکان این کار را می‌کنند، به هر تعدادی که لازم می‌دانید، وقفه را تکرار کنید. در صورتی که بتوانید آرام و مصر بمانید، در نهایت کودک یک‎ساله‌تان تشخیص می‌دهد که رفتار نادرست او منجر به واکنش‎های مکرر مختل‌کننده‌ بازی می‌شود و به کار دیگری خواهد پرداخت.

تربیت کودک یک سالهاستفاده از روش وقفه، در زمانی که کلمات به تنهایی کفایت نمی‌کنند، نوعی واکنش فیزیکی در اختیار شما قرار می‌دهد. با دورکردن کودک از محل انجام رفتار نادرست، به او امکان تغییر بازی و فعالیت داده می‌شود. چون واکنش شما نسبت به رفتار ناشایست کودک، آرام و تکرارشونده است، او مقابله و مبارزه با شما را جالب توجه یا هیجان‌انگیز نخواهد یافت.

روش وقفه برای آموزش رفتار درست به کودک، راه بسیار بهتری نسبت به کتک‌زدن است. گرچه گاهی ممکن است تمایل شدیدی به سیلی‌زدن به کودکتان پیدا کنید، هنگامی که با صدمه‌زدن به کودک، رفتار و ادب را به او می‌آموزید، همچنین به او می‌آموزید که می‌تواند کارهایش را با صدمه‌زدن به دیگران پیش ببرد. کودکانی که مرتباً کتک می‌خورند، در مواقعی ممکن است بهتر رفتار کنند اما عادت می‌کنند که اغلب اوقات، تنها هنگامی که فرد قوی‌تری مواظب آن‎هاست، از دستورات و قوانین اطاعت می‌کنند.

همواره به خاطر داشته باشید به‎عنوان اولین آموزگار کودک، چه وظیفه‌ خطیری برعهده‌ شماست. یک مربی خوب با استفاده از روش‎های مختلف برای راهنمایی کودک به آموختن، خلاقیت به خرج می‌دهد.
یک آموزگار خوب سعی در درک جنبه‌های اختلاف کودکان در امر آموزش دارد و اینکه کودک ممکن است در کاری به آسانی ماهر شود ولی در انجام کار دیگر به سختی شناخت و مهارت کسب کند.
یک مربی خوب، باحوصله است؛ حتی هنگامی که کودکان بی‌حوصله‌اند. علاوه بر این موارد، یک آموزگار خوب، مثل یک پدر یا مادر خوب، می‌داند مدت‎ها طول می‌کشد تا آنچه را که به کودک آموزش داده شده، بیاموزد.
به‎عنوان پدر یا مادر ممکن است هرگز مطمئن نشوید کودکتان از شما چیزی آموخته است، مگر موقعی که مشاهده کنید نوه‌های شما را آموزش می‌دهد!

منابع: «کلیدهای رفتار با کودک یک ساله» نوشته مگ زوبیگ ترجمه زهرا جعفری. انتشارات صابرین، 1392 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 26 مرداد 1396
تعداد بازدید: 46130 بار