سبک فرزندپروری

 اگر به رفتار و سکنات والدین و فرزندان آن‌ها دقیق‌تر نگاه کنید، متوجه می‎شوید که هر خانواده بر اساس بینش‌ها و پندارهای خود، خواسته یا ناخواسته، سبکی از تربیت و فرزندپروری را انتخاب کرده است.
در واقع فرزندپروری روش‌هایی است که والدین برای تربیت فرزندان خود به‎کار می‌گیرند و این روش‌ها، تأثیری مستقیم بر عادات، خلق‌وخو و حتی مهارت‌های فردی و اجتماعی کودک دارد.
آیا تاکنون  به این مسئله فکر کرده‎اید که در میان تمام کودکان و نوجوانانی که در جامعه ما وجود دارند، کدام‌یک ثمره شیوه فرزندپروری درست و حساب‌شده هستند؟
شیوه فرزندپروری، آموختنی است یا از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود؟
سبک درست فرزندپروری، شیوه‌ای است که در آن والدین، فرزندان خود را به گونه‎ای تربیت کنند که آنها علاوه بر احساسات خوب و مثبت نسبت به خود، بتوانند  به کمال رشدی، عقلی و اجتماعی دست یابند. 
آیا سبکی از فرزندپروری که شما و اطرافیانتانآن را انتخاب کرده‌اید، این نتیجه را به دنبال خواهد داشت؟ 
سبک‌های مختلف فرزندپروری و نتایج و اثرات هریک عبارت است از:

  • سبک مستبد یا استبدادی (کنترل زیاد، محبت کم)

در این سبک،  والدین بر کنترل بیش‌ازحد کودک و فرمان‌برداری او تأکید دارند. پدر و مادر، بسیار پرتوقع بوده، پذیرای نیازها و امیال کودکان نیستند و معمولاً خواستار تبعیت بی‌چون‌وچرا از دستوراتشان هستند.
قوانین این خانواده‌ها بسیار خشک و غیرقابل انعطاف است. آن‌ها به‌ندرت از عباراتی که حاکی از رضایت، عطوفت و محبت باشد، استفاده می‌کنند.
کمترین مهرورزی و محبت را از سوی والدین، در این سبک می‌توان مشاهده کرد. برای والدین، اطاعت بی‌چون‌وچرای کودک، یک نقطه‌ قوت تلقی شده و در مواقعی که اعمال و رفتار کودک در تعارض با معیارهای والدین قرار گیرد، از تنبیه و اعمال زور برای مهار خواسته او استفاده می‌شود.
از دیگر مشخصه‌های سبک استبدادی می‌توان به محدودیت شدید کودکان در خانواده، وجود حق انتقاد و اظهارنظر فقط برای یکی از والدین یا هر دو و تصمیم‌گیری به‌جای کودک توسط والدین، اشاره نمود. 
اتخاذ این شیوه‌ فرزندپروری آثار و تبعاتی دارد که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: اضطراب کودک، گوشه‌گیری و ناراحت بودن، پرخاشگری، بی‌بندوباری، روحیه مبارزه‌طلبی، تقلید کورکورانه، وابستگی کودک و بی‌اعتمادی او نسبت به دیگران. 

  • شیوه سهل‌انگارانه (کنترل کم، محبت زیاد)

والدین آسان‌گیر یا سهل‎انگار، از اعمال هرگونه کنترل و وضع قوانین اجتناب می‌کنند. آن‌ها در سنی که کودک هنوز ظرفیت و توانایی تصمیم‌‎گرفتن در مورد مسائل خاصی را ندارد، به او اجازه می‌دهند برای خود تصمیم بگیرد.
کنترل چندانی روی رفتار و فعالیت‌های کودک وجود ندارد و فعالیت خانواده، نامنظم و آشفته است. در این سبک، والدین عشق و محبت بیش‌ازحد، بدون اعمال کنترل‌های لازم را ابراز می‌دارند و در شرایطی که کودک باید تنبیه شود، از این کار، سر باز می‌زنند و یا مخالفتی با او نشان نمی‏‎دهند. 
از آثار سوء شیوه‌ سهل‌انگارانه بر کودک، می‌توان به ناتوانی در کنترل تکانه، پرتوقع بودن و ناپختگی کودک، پرخاشگری و فقدان اعتمادبه‌نفس و بروز رفتارهای بزهکارانه اشاره کرد.

  • شیوه مقتدرانه (کنترل زیاد، محبت زیاد)

سبک فرزندپروری

شاید بتوان گفت بهترین شیوه‌ فرزندپروری، سبک مقتدرانه است که کنترل بهینه و محبت کافی را به همراه دارد.
کودک در چنین خانواده‌ای به خاطر رفتارهای مناسب، تشویق و به خاطر رفتارهای نامناسب، تنبیه (منظور تنبیه بدنی نیست) می‌شود.
والدینی که این سبک را به‌کار می‌برند، توجه خوبی به فرزند خود نشان می‌دهند و میزان کنترل آن‌ها در حدی است که به کودکان اجازه می‌دهند مستقل باشند.
این والدین اغلب برای جلب اطاعت کودک، از استدلال و منطق بهره می‌جویند و به‌منظور توافق با کودک، با او گفت‌وگو می‌کنند و از رفتارهای نامناسب کودک‌هراسی ندارند.

کودکان این والدین، فعال، دارای اعتمادبه‌نفس، استقلال رأی، باکفایت و راضی هستند. آن‌ها به دلیل این‌که والدینشان فرصت‌های زیادی برای تصمیم‌گیری در اختیارشان قرار می‌دهند و مورد عشق و محبت واقع می‌شوند، از احساس امنیت عاطفی برخوردارند.

شیوه‌ای که والدین در تربیت فرزندان خود به‎کار می‌گیرند، نقش اساسی در تأمین سلامت روانی آن‌ها دارد. در سایه ارتباط سالم است که می‌توان نیازهای فرزندان را شناخت و نسبت به تأمین و ارضای آن‌ها همت گماشت.
همان‌گونه که اشاره شد، هر یک از این شیوه‌ها، تأثیراتی بر رفتار کودکان دارند که در این میان، تأثیرات مخرب و منفی شیوه‌های سهل‎گیرانه و مستبدانه بیشتر است.
بر اساس  مطالعات انجام‌شده، بهترین شیوه فرزندپروری، شیوه مقتدرانه و دموکراتیک است که والدین علاوه بر گرم و صمیمی بودن با فرزند خود، کنترل‌کننده و مقتدر هستند و کودک را به‌عنوان یک انسان، در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت می‌دهند و به رسمیت می‌شناسند. این شیوه به فرزندان کمک می‌کند تا با هنجارهای اجتماعی، بهتر سازگار شوند. استفاده همزمان از تشویق و تنبیه در این سبک باعث می‌شود کودک بین آنچه درست و نادرست است، تفاوت قائل شود.

منابع: «والدین آگاه» نوشته علی‎نقی قاسمیان‎نژاد و سیدحسین سیادتیان، انتشارات کتاب راه، 1393 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 02 شهریور 1395
تعداد بازدید: 5214 بار