بازی
در حدیثی از پیامبر اکرم (ص) از کودک در هفت سال اول زندگی، به‎عنوان «سید» نام برده شده که در ترجمه‌های فارسی آن را «سرور» معنا نموده‌اند.
در همین رابطه، امام صادق (ع) می‏‌فرمایند: «کودک تا شش سال آزاد است و باید به او آسان گرفته شود ... .» روان‌شناسان نیز از سا‌ل‌های اولیه عمر انسان به دوران آزادی و بازی تعبیر می‌کنند.
سئوالی که مطرح می‌شود این است که «سید»بودن به چه معناست و «آزادی» کودک در این دوران چه حد و مرزهایی دارد؟
«آزاد بودن» یا «سروری» به معنای آن که کودک آزاد است تا هر عمل درست یا نادرستی را انجام دهد، نیست. آزادی این دوره به معنای آزاد بودن کودک در انتخاب فعالیت‌هایش است تا زمانی که با اصول اخلاقی مغایرت نداشته باشد و به خود یا دیگران آسیبی نرساند. والدین در حالی که کودک را آزاد می‌گذارند تا فعال باشد، باید مانع انجام کارهای نادرست او شوند. 

کودک در این دوره آزاد است تا انتخاب کند که در یک زمان خاص، دوست دارد نقاشی بکشد، توپ‌بازی کند، برنامه تلویزیونی مورد علاقه‌اش را ببیند یا به سراغ کتاب‎هایش برود و عکس‌های آن‌ها را تماشا کند. همچنین در چگونگی انجام فعالیتی که انتخاب کرده‌ نیز  آزاد است.
کودک باید آزاد باشد تا هر گونه که می‎خواهد توپ‎بازی کند یا هر کتابی را که دوست دارد ورق بزند.  والدین نباید فرزندشان  را مجبور کنند که با وسیله خاصی نقاشی بکشد یا حتماً شکل خاصی را کشیده یا از رنگ خاصی استفاده کند. از سوی دیگر، هر جا که لازم است باید محدودیت‎های جزیی را اعمال کنند. به‎عنوان مثال، والدین از قبل باید در انتخاب کتاب و یا شبکه تلویزیونی مناسب، تدابیر لازم را بیندیشند یا در انتخاب رنگ نقاشی یا اسباب‎بازی فرزندشان نکات اخلاقی یا امنیتی خاصی را رعایت نمایند.

گلاینجاست که والدین باید میان آزادی دادن به کودک و اعمال محدودیت‌، تعادل مناسبی برقرار نمایند. کودکان به آمیزه‌ای از آزادی و محدودیت نیاز دارند. در حقیقت، تسلیم محض تشخص‌طلبی کودک شدن، همان‌قدر برای رشد شخصیت در حال تکوینش مضر است، که مخالفت قطعی با آن.
تردیدی نیست که باید متناسب با طی مراحل مختلف رشد کودک، از میزان وابستگی او به دیگران کاسته شده و به سوی استقلال پیش برود. در عین حال، وقتی شخصیت کودک به درستی شکل می‌گیرد که در برابر زیاده‌طلبی‌های خود، احساس مقاومت نماید.
والدین هنرمند کسانی هستند که با صبر و حوصله، پاسخ‌گوی این دو ضرورت حیاتی باشند. آزادی دادن به کودک و تشویق و تأیید استقلال او، مهارت خودراهبری و خودگردانی را در کودک رشد دهد. تعیین حدود نیز به رشد و گسترش خویشتن‎داری کودک کمک می‌‌کند. کودک برای موفقیت در زندگی، به هر دوی این توانمندی‌ها نیاز دارد.

در آموزش کودک نیز باید به این اصل مهم توجه داشت. در این دوره باید از هر گونه آموزش رسمی و بلندمدت کودک اجتناب نمود. کودک باید با بازی و فعالیت‌های آزاد خود، آموزش ببیند چرا که آموزش‌های رسمی و خشک، با روحیات او سازگار نیست و موجب دل‌زدگی و خستگی از آموزش خواهد شد.
تمرکز کودک در این دوره، کمتر از ده دقیقه بر روی یک موضوع است. از این رو نیاز به تنوع در آموزش و فعالیت دارد.




منابع: «روانشناسی رشد و یادگیری» نوشته غلام‌عباس سرشورخراسانی، مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی، 1393 . «ده اصل ثابت فرزندپروری» نوشته لارنس اشتاینبرگ، ترجمه مهرنوش عابر، انتشارات رشد، 1393 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 24 مرداد 1395
تعداد بازدید: 41676 بار