nullدوران زندگی داخل رحمی، به دو مرحله تقسیم می‌شود:

الف) مرحله اول که مرحله رویانی یا آمبریو (embryo) نامیده می‌شود و مرحله تقسیم و تکثیر سلولی و تشکیل بافت‌ها، اعضاء و اندام‌های مختلف بدن است و ۸ تا ۱۲ هفته اول زندگی داخل رحمی را تشکیل می‌‌دهد.

در مرحله آمبریونیک که پس از تشکیل تخم یا زایگوت آغاز می‌شود، ابتدا سلول شروع به تقسیم و تکثیر می‌نماید و در طی هفته اول، به‎صورت توده‌ای از سلول‌های کم و بیش هم‎شکل در می‌‌آید که مرولا (merula) نامیده می‌شود.

تعدادی از این سلول‌ها که خارج‎تر قرار گرفته‌اند، تروفوبلاست نامیده شده و تغذیه جنین را عهده‌دار گشته و بعد جفت را به وجود می‌آورند. سلول‌های داخلی‎تر، آمبریوبلاست نامیده شده و جنین حقیقی را به وجود می‌‌آورند. سپس در این توده سلولی، حفره‌ای به‌وجود می‌آید و جنین در این مرحله، بلاستوسیت (blastocyte) نامیده می‌شود.

در طی هفته دوم، سلول‌ها در دو لایه قرار می‌گیرند که لایه خارجی، اکتودرم (ectoderm) و لایه داخلی، آندودرم (endoderm) نامیده می‌شود و سپس بین دو لایه سلولی فوق لایه دیگری به نام مزدورم (mesoderm) تشکیل می‌شود.

ازهفته چهارم سلول‌ها نه تنها تکثیر می‌یابند بلکه از نظر شکل و نوع فعالیت از یکدیگر تمایز پیدا می‌کنند و در هفته چهارم تا آخر هفته هشتم، سلول‌های لایه‌های مختلف اعضاء اندام و دستگاه‌های‌‌ بدن را به ترتیب زیر تشکیل می‌دهند:

از لایه اکتودرم، دستگاه عصبی مرکزی و محیطی‌‌، پوست، مو، ناخن‎ها، غدد زیرجلدی، مینای دندان‌ها، پوشش قسمت قدامی دهان و مهبل، پستان‌ها، غدد هیپوفیز و قسمت مرکزی غدد فوق کلیه به‌وجود می‌آید.

از لایه مزودرم، بافت همبند، غضروف‌ها، استخوان‌ها، مفاصل، ماهیچه‌های مخطط و صاف، سلول‌های خون و لنف، قلب، عروق خونی و لنفاوی، پرده‌های سروزی، کلیه‌ها، غدد تناسلی و مجاری مربوط به آن‌ها و نیز قسمت محیطی غدد فوق کلیه به‎وجود می‌آید.

از لایه آندودرم، سطح داخلی روده‌ها، پوشش مجرای تنفسی، پوشش گوش میانی و شیپور استاش، پوشش قسمتی از مثانه و مجرای ادرار، پارانشیم لوزه‌ها، غدد تیروئید و پاراتیروئید، تیموس و کبد به‎وجود می‌آید.

در پایان هفته هشتم، جنین حالت انسانی به خود می‌گیرد و از هفته نهم تا آخر هفته دوازدهم، اعضاء و دستگاه‌های تشکیل شده، تکامل بیشتری می‎یابند، اعضای صورت، تشکیل و جنسیت کودک از نظر ظاهر نیز مشخص می‎شود و جنین شباهت انسانی بیشتری پیدا می‌کند.

قلب در هفته چهارم تشکیل شده و ضربان آن آغاز می‌گردد اما تشکیل کامل حفره‌های چهارگانه قلب (دهلیزها و بطن‌ها) تا هفته سیزدهم و چهاردهم به طول می‌انجامد.
 دستگاه تنفس طی هفته‌های هشتم تا دوازدهم تشکیل می‎شود ولی تکامل آلوئول‌ها به‎صورتی که تبادلات گازی به خوبی انجام شود، تا هفته ۲۷ و ۲۸، به طول می‌انجامد.

کلیه‌‌ها در هفته‌های هشتم تا دهم تشکیل شده و ترشح ادرار، از هفته دهم شروع می‌شود. دستگاه عصبی مرکزی طی ماه‌های دوم و سوم جنین تشکیل می‌شود. اما تکامل دستگاه عصبی مرکزی تا آخر دوران جنینی و حتی پس از تولد ادامه می‌یابد.

ب) مرحله دوم که مرحله فتال (fetal) است و جنین به نام فتوس (fetus) نامیده می‌شود و مرحله رشد و تکامل سریع اعضاء، اندام‌ها و دستگاه‌های مختلف بدن است که تا هنگام تولد ادامه می‌یابد.

در بازه زمانی یک سوم پایانی دوره بارداری، جنین رشد و تکامل بیشتری یافته و به خصوص به مقدار و حجم عضلانی و چربی زیرجلدی او افزوده می‌شود و آمادگی زندگی خارج رحمی را به‎تدریج به‎دست می‌آورد.

جنین در سونوگرافی رحم، به‎صورت مکیدن شست دست نشان داده می‌شود و هنگام تولد با برخورد نوک پستان یا سر شیشه به دهان و سقف دهان، به‎طور خودکار، شروع به مکیدن می‌کند.

منابع: «دانشنامه پزشکی کودکان» نوشته حسین پورمحمدی و اکرم قدیرپور، انتشارات سیمرغ خراسان، 1394 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 09 شهریور 1395
تعداد بازدید: 19067 بار