استفراغ خود یک بیماری نیست بلکه علامتی از وجود یک بیماری است و در اکثر موارد باید به جای استفاده از یک داروی ضد استفراغ، عامل ایجاد کننده آن را درمان کرد. در این صورت است که استفراغ متوقف خواهد شد.

علل استفراغ نوزادان و کودکان

  •  اسهال
  • عفونت گوش
  • عفونت ادراری
  • آپاندیسیت
  • سینوزیت
  • حساسیت به بعضی غذاها که موجب سوء هاضمه می‌شود.
  • گاه کودک در اثر مصرف غذاهای چاشنی‎دار جدید، تکه‌های گوشت، شیر گاو و ... استفراغ می‌کند.
  • حساسیت به غذایی که مادر مصرف کرده و از طریق شیر به کودک رسیده است، مثل شیر گاو، سیر و ... 
  • غذا دادن بیش از حد به کودک ممکن است موجب استفراغ شود.
  • سرماخوردگی یا سایر عفونت‌های تنفسی به علت ایجاد خلط زیاد، می‌تواند به استفراغ منجر شود. در این موارد باید سعی شود از تجمع خلط در بینی کودک، کم کرد و بدون آسیب زدن به مخاط بینی، ترشحات را با کمک فین‌گیر از بینی او خارج ساخت.
  • گریه یا سرفه طولانی‎مدت در صورتی‎که کودک سالم است، می‌تواند موجب استفراغ شود. در این حالت باید سعی کرد که پس از تمیز کردن کودک، زیاد به استفراغ کردن او توجه نشود چون این کار به او یاد می‌دهد که این روش مناسبی برای پیشبرد اهدافش است.
  • بعضی از شیرخوران یا کودکان در اثر حرکات تکراری (پرش روی زانوی فرد بالغ، تاب خوردن یا سوار شدن در اتومبیل) یا مصرف دارو (عمدی یا سهوی) دچار استفراغ می‌شوند. 
  • استفراغ مکرر (مخصوصاً اگر همراه با اسهال باشد)، ممکن است نشانه‌ای از بیماری دستگاه گوارش (گاستروآنتریت یا التهاب معده و روده در کودکان) باشد. این بیماری به علت کم شدن آب بدن، بسیار خطرناک است.

استفراغ در نوزادان

استفراغ 2

همه نوزادان در حین شیرخوردن یا درست پس از آن، مقدار کمی شیر را از دهان بیرون می‌ریزند. این کاملاً طبیعی است و بدین معنی نیست که نوزاد بیمار است اما تا زمانی‌که به آن عادت نکرده‌اید، ممکن است فکر کنید که او استفراغ می‌کند.
اگر نوزاد واقعاً سوء‌هاضمه یا حالت تهوع داشته باشد، بیشتر غذای خود را بالا می‌آورد که در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، بسیار نادر است. 

گاهی نوزاد با فشار زیاد استفراغ می‌کند به‎طوری‎که استفراغ به آن‌سوی اتاق می‌پاشد و اگر نوزاد در چند وعده غذایی پشت سر هم این کار را کرد، باید هرچه زودتر به پزشک مراجعه کرد. علت این امر احتمالاً این است که کودک قسمتی از غذایش را با یک آروغ بزرگ گازدار در پشت آن بالا آورده است اما اگر بعد از هر وعده شیردهی، این کار تکرار شود، ممکن است علت آن ابتلا به عارضه تنگی باب‌المعده باشد. این عارضه مربوط به خروجی معده است و موروثی بوده و معمولاً بین 2 تا 8 هفته نخست زندگی کودک به وجود می‌آید. در این صورت کودک با یک عمل جراحی ساده درمان می‌شود.

اقدامات لازم در منزل

  •  نوزادی که با شیر خشک تغذیه می‌شود

دادن شیر خشک به نوزاد را متوقف کنید. به جای آن به او ORS یا محلول سرم خوراکی بدهید و این محلول را به مقدار کم و در فواصل کوتاه، با بطری یا قطره چکان یا یک قاشق کوچک، حدود 15 میلی‌لیتر (ا قاشق غذاخوری) در هر 15 دقیقهبه کودک بخورانید.
وقتی استفراغ او قطع شد، هر یک ساعت یک بار، 30 تا 90 میلی‌لیتر ORS به او بدهید. وقتی استفراغ کاملاً قطع شد و اسهال نیز کاهش یافت، دوباره دادن شیرخشک را شروع کنید و ORS را قطع کنید. به کودک مایعات دیگری به جز آن‌هایی که توصیه شد، ندهید.

اگر ظرف مدت 24 ساعت حال کودک بهتر نشد، به پزشک مراجعه کنید.

  •  نوزادی که از شیر مادر تغذیه می‌کند

شیر دادن به کودک را ادامه دهید و بین وعده‌های شیردهی، به او محلول سرم خوراکی بدهید. اگر کودک با بطری، محلول را نمی‌خورد، از یک قطره چکان یا قاشق کوچک استفاده کنید.

علائم اضطراری

در صورت مشاهده موارد زیر، فوراً با اورژانس تماس بگیرید:

  • پوشک نوزاد بیشتر از شش ساعت خشک مانده است.
  • با وجود شروع درمان، در یک دوره 4 تا 6 ساعته، همه غذایش را استفراغ کرده است.
  • دهانش خشک است.
  • چشمانش گود رفته است.
  • ملاج نرم او فرورفته است.

مراجعه به پزشک

در موارد زیر حتماً به پزشک مراجعه کنید:

  • نوزادتان استفراغ می‌کند و علامت دیگری از بیماری در او دیده می‌شود.
  • نوزادتان دو وعده غذایی کامل را بالا آورده است.
  • استفراغ اگر شدید بوده و با آروغ‎زدن‌های مکرر همراه باشد، می‌تواند با ایجاد پارگی و آسیب در حلق کودک، موجب استفراغ خونی شود که حتماً باید توسط پزشک متخصص، بررسی گردد.

پزشک احتمالاً برای برگرداندن آب بدن نوزاد، دارویی تجویز می‌کند اما اگر نوزاد آب زیادی از دست داده باشد، ممکن است او را در بیمارستان بستری کند تا مایعات از طریق وریدی به او تزریق شود.

استفراغ در کودکان

وقتی کودک استفراغ می‌کند، ممکن است بیشتر محتویات معده خود را بالا بیاورد. در صورت بروز یک یا چند علامت از علائم زیر، احتمالاً کودک دچار کاهش شدید آب بدن شده است.

  • دهان و لب‌های خشک
  • ادرار تیره و غلیظ
  • چشمان گودرفته
  • ملاج گودرفته
  • خواب‌آلودگی غیرطبیعی یا رخوت در صورتی که کودک استفراغ می‌کند.

استفراغ در کودکاناقدامات لازم در منزل

  • کودکتان را بالای یک سطل نگه دارید و در مدتی که در حال بالا آوردن است، به او دلداری بدهید. پس از اینکه استفراغ تمام شد، صورتش را پاک کنید.
  • کودک را در محیطی آرام و ساکت، با حرارت مناسب و نور کم قرار دهید. 
  • تا حدود یک ساعت پس از آخرین نوبت استفراغ، چیزی برای خوردن به کودک ندهید. 
  • برای شروع خوراکی دادن، ابتدا از آب سرد استفاده کنید و آب را با توجه به سن کودک هر 10-5 دقیقه به میزان 7-3 سی‌سی به شیرخوار یا کودک بدهید. 
  • در صورت تحمل کودک، به کودک مقدار زیادی مایعات بدهید. او به یک تا یک‎ونیم لیتر مایعات در روز نیاز دارد و باید به طور مکرر، هر 15 دقیقه یک بار کمی نوشیدنی به او بدهید. از محلول سرم خوراکی (ORS) که در داروخانه‌ها موجود است، استفاده کنید. اگر کودک از بطری شیر نمی‌خورد، برای خوراندن سرم، از قاشق چای‌خوری یا قطره چکان استفاده کنید.
  • اگر کودک برای 12 تا 24 ساعت استفراغ نداشته باشد، می‌توانید تغذیه معمول وی را آغاز کنید اما همچنان به او مایعات زیاد بدهید. غذا دادن به او را از غذاهایی که هضم آن‌ها آسان‎تر است، مانند کته و ماست شروع کنید. 
  • خوابیدن نیز ممکن است به کاهش استفراغ کمک کند. معمولاً در طول زمان خواب، محتویات معده به روده تخلیه شده و استفراغ کم می‌شود. در این هنگام، بهتر است کودک به پهلوی چپ بخوابد. 
منابع: «راهنمای بچه‎داری آسان» نوشته هنگامه صدرایی، انتشارات نسیم فرهنگ، چاپ سوم، 1393 . «همه مادران سالم می‏‎مانند اگر ...» نوشته الیزابت فنویک، ترجمه زهرا اسدی، نشر اسماء، چاپ سوم، 1393 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 15 فروردین 1396
تعداد بازدید: 42304 بار