nullبرخی از والدین بعد از مشاهده رفتار نامناسب کودک، بلافاصله به تنبیه بدنی او، متوسل می‎شوند اما از نظر بسیاری از روانشناسان، این مسئله نه‎تنها مانع تکرار آن رفتار نمی‎شود بلکه ممکن است تأثیرات منفی بسیاری بر سایر رفتارهای کودک نیز داشته باشد. بنابراین پیشنهاد می‎شود از جایگزین‎های مناسب و مؤثر دیگری استفاده کرد، مانند: 

  • محرومیت موقت

این شیوه برای کودکان خردسال (بیشتر در کودکان زیر 5 سال) مناسب است؛ بدین‎گونه که او را به ازای هر سال سن، یک دقیقه در اتاقی بدون امکانات (البته نه تاریک و ترسناک) قرار دهید. برای مثال، کودک 3 ساله را 3 دقیقه مجبور کنید تا در اتاقی بماند و از فعالیت عادی (بازی، تلویزیون و ...) محروم شود.

اگر کودک، مقاومت کرد، محرومیت او را دو برابر کنید. در مورد نوپایان می‎‏توان آن‎‏ها را روی صندلی نشاند و کنارشان ایستاد.

  • محرومیت

این شیوه برای همه ‏سنین مناسب است؛ بدین‎گونه که کودک را از اسباب‏‎بازی، تلویزیون، رایانه، پول توجیبی و ... به‎طور مقطعی و متناسب با رفتار نامطلوب، می‎توان محروم کرد.

  •  قهر

قهر، وسیله‏ بسیار مؤثری برای اصلاح رفتار کودک و نوجوان است؛ البته نباید طولانی باشد و در استفاده از آن، زیاده‎‏روی شود.

  •  تحریک عواطف و احساسات

برای اصلاح رفتار می‏‎توان احساس کودک و نوجوان را با جمله‏‎هایی عاطفی (برای این رفتار تو غصه می‎‏خورم؛ از این کار تو رنجورم و ...) تحریک کرد. توجه داشته باشید که استفاده مداوم از این شیوه، آن را بی‎‏اثر می‎‏کند.

برخی والدین، به‎ویژه مادر، در تحریک عاطفه‏ کودک با جمله‏‎هایی مانند: «تو با این رفتار مرا پیر می‎‏کنی؛ با این عمل، باعث مرگ من خواهی شد و ...» زیاده‎‏روی می‎‏کنند که ممکن است احساس فرزند را جریحه‏‎‍دار کند و آثار روحی بدی داشته باشد.

  • بده و بستان

فرزند، نیازهای فراوانی دارد. اگر به خواسته‏ شما مبنی بر اصلاح رفتار خود، بی ‎توجهی می‎‏کند، منتظر باشید تا برای رفع نیاز خود، نزد شما بیاید. در این هنگام به او بگویید: «من هم خواسته‎‏ای دارم؛ خواسته‎‏ام را انجام بده، تا به نیازت پاسخ دهم (بده و بستان.)

  •  تهدید به تنبیه

در صورت عدم تأثیر سازوکارهای پیش‎گفته، تهدید به تنبیه بدنی، البته به طور غیرمستقیم و با کنایه، می‏‎تواند مؤثر باشد.

null

برخی از مهم‎ترین  آثار منفی تنبیه بدنی عبارتند از:

  1. تحقیر شخصیت: کودک یا نوجوانی که کتک می‏‎خورد، شخصیتش تحقیر می‎‏شود و کسی که به شخصیت او توهین شود، امیدی به خیرش نیست و دیگران از شر او در امان نخواهند بود. «من هانت علیه نفسه، فلا ترج خیره. من هانت علیه نفسه، فلا تأمن شره.»
  2. ایجاد روحیه‏ تسلیم‎پذیری: تنبیه بدنی، فرزند شما را تو سری‎خور بار می‎‏آورد و در آینده، به دیگران نیز اجازه خواهد داد به او زور بگویند و قدرت دفاع از حق خود را نخواهد داشت.
  3. کینه‏ تنبیه‎کننده: کودک، کینه‏ تنبیه‎کننده را به دل می‏‎گیرد و در آینده به شکل‏‎های گوناگون (درس‎نخواندن، سهل‏‎انگاری در عبادت، بی‎‏نظمی، اعمال خلاف و ...) از او انتقام می‎‏گیرد.
  4. ماهر کردن مجرم در جرم: برخلاف تصور برخی والدین که ادعا می‎‏کنند با کتک، رفتار خلاف فرزند را اصلاح کرده‎‏اند، این‎گونه نیست؛ بلکه او را در ارتکاب جرم، ماهرتر می‏‎کنند و با تنبیه بدنی، به او می‏‎آموزند که در ارتکاب عمل خلاف، دقت بیشتری داشته باشد تا به دام نیفتد.
  5. اضطراب: کودک یا نوجوان، دائم مضطرب است که نکند بر اثر عمل مشابهی، دوباره به‎ویژه در حضور دیگران تنبیه شود.
  6.  از بین رفتن اعتماد به نفس: فرزندی که دائم تنبیه می‏‌شود، اعتماد به نفس خود را از دست می‏‎دهد و شهامت انجام کارهای بزرگ را نخواهد داشت.
  7. روحیه‏ زورگویی: از این پس، او نیز به ضعیف‎‏تر از خود (خواهر و برادر کوچک‎‏تر و همسالان) زور می‎‏گوید و آنان را کتک می‎‏زند. اگر می‎‏خواهید این اثر منفی را با تمام وجود حس کنید، رفتار کودک را با خواهر یا برادر کوچک‏تر بنگرید. او نیز دقیقاً همان‎گونه که شما رفتار می‎‏کنید، آنان را توبیخ می‎‏کند و حتی همان الفاظی را به کار می‎‏برد که شما برای خودش به کار می‎‏برید.

در چه صورتی می‏‌توان برای تربیت فرزندان از تنبیه بدنی استفاده کرد؟

اگر سازوکارهای بازدارنده، یعنی تحریک عواطف، قهر، محرومیت و شیوه‏ بده‎ و بستان اثری نداشت، می‎‏توانید از تنبیه بدنی استفاده کنید؛ البته در صورتی که به شرایط آن توجه داشته باشید.

مقصود از تنبیه بدنی در نوپایان، ضربه‎‏ای کوچک به پشت دست او، در صورت انجام کارهای خطرناک و در سنین بالاتر، زدن با کف دست به کفل یا زدن با انگشتان دست به بدن است.
در تنبیه بدنی، هرگز از ترکه، کمربند یا شلاق و امثال آن استفاده نکنید.

تنبیه بدنی باید به صورت طرحی از پیش تعیینشده و کاملاً حساب‎شده باشد. والدینی که از روی عصبانیت و برای تشفی صدر (خنک‎شدن دل)، فرزندان خود را کتک می‏‎زنند، نه تنها کودک را اصلاح نمی‎‏کنند، بلکه او را جری‎‏تر و در ارتکاب جرم، ماهرتر خواهند کرد.

به جز نوپا که در صورت ارتکاب عمل خطرناک، همان لحظه باید عکسالعمل نشان دهید، در کودک بزرگ‎‏تر، پیش از تنبیه، بهتر است او را تهدید کنید. این تهدید به تنبیه بدنی باید غیرمستقیم و با کنایه باشد، مانند: کاری نکن که کاسه‏ صبرم لبریز شود. مرا به کاری وادار نکن که بعد پشیمانی داشته باشد و ... .

پس از چند بار تهدید، تنبیه را به صورت پیش‎گفته عملی سازید و مطمئن باشید تأثیر فراوانی خواهد داشت؛ زیرا کودکی که سال‏‎ها بردباری پدر یا مادر را دیده و استفاده‏ آنان از سازوکارهای بازدارنده را مشاهده کرده و اتمام حجت آن‎ها را به گوش شنیده، خود را مستحق چنین برخوردی می‎‏داند و به‎طور قطع در اصلاح رفتارش اثر خواهد گذاشت.
توجه داشته باشید که وقتی کودک را تنبیه می‎‏کنید، حتماً علت آن را به او بگویید.

از دیدگاه اسلام، در صورتی که فرزند، مرتکب یکی از گناهان «کبیره» شده باشد، سرپرست او می‏‎تواند به قدری که ادب شود و «دیه» واجب نشود، او را به صورت بدنی، تنبیه کند.

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 31 اردیبهشت 1396
تعداد بازدید: 28074 بار