حکمت نامه کودک

فرزند شایسته، خواسته طبیعی و فطری همه انسان‌ها است. همه آرزو دارند فرزندانی سالم و صالح داشته باشند، فرزندانی که روشنی‌بخش دیده و شادی‌بخش جان آن‌ها باشد. حتی انسان‌های ناشایست نیز دوست دارند فرزندان آن‌ها، خوب، شایسته و به عبارتی سربه‌راه باشند.

نمی‌دانم این چه حکمتی است که وقتی پدر یا مادر می‌شوی، تمام وجودت برای موجودی که تو واسطه بودنش هستی، لطف می‌شود و مهر و تمامی آرزوهای خوب مادی و معنوی را برای موجودی که فرزند تو نام دارد، می‌خواهی.

همه پدر و مادرها از خداوند، فرزندانی سالم و صالح می‌خواهند اما در میان همه کسانی که از عمق وجودشان، خیر را برای فرزندانشان طلب می‌کنند، در میان همه آنها که تنها و تنها صراط مستقیم را برای روزهای زندگی فرزندشان می‌پسندند، پدر و مادرهایی هستند که خواسته آن‌ها فراتر از این است که تنها فرزندانی خوب و شایسته داشته باشند.

همت پدر و مادرهایی که پرورش‌یافتگان مکتب قرآن هستند، از این خواست طبیعی، فراتر است. آن‌ها می‌خواهند نه‌تنها فرزندانشان خوب و شایسته باشند، بلکه می‌خواهند فرزندان آن‌ها در کنار خانواده، پیشوا و الگوی انسان‌های شایسته شوند. آنان در مقام نیایش به خدای مهربان چنین می‎گویند: «رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیَّاتِنا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقینَ إِماماً»

اما مسئله این است که چگونه می‌توان به این آرزوی بلند دست‌یافت و زمینه اجابت این دعا را در مورد فرزندان فراهم ساخت؟

پرورش فرزند شایسته، بر سه رکن اساسی استوار است، سه رکن حیاتی که نبود و کمبود در هر یک از آن‌ها می‌تواند، تربیت تمام‌عیار فرزند شایسته ما را غیرممکن سازد.

دین مبین اسلام و دریای گوهربار آموزه‌های شیعه، بهترین مسیر و راه را برای فرزندپروری شایسته در اختیار ما قرار داده است. دستورات دینی و احادیث و سیره، امامان و پیامبران بهترین نمونه و الگو برای مادران و پدرانی است که تربیت فرزند شایسته، از اولویت‌های زندگی آنان است.

کتاب حکمت‎نامه کودک، مجموعه‌ای گران‌بها از احادیث و رهنمودهای قرآن و پیشوایان اسلام را در اختیار خوانندگان خود قرار می‌دهد تا پدران و مادران با بهره‌گیری از این آموزه‎ها، بتوانند سه رکن اساسی زیربنای تربیت، یعنی خانواده شایسته، رعایت حقوق کودک و وظیفه‌شناسی کودک را بشناسند و به ساختن و پرورش این ارکان بپردازند.

این کتاب در سه بخش و توسط «محمد محمدی‎ری‌شهری» و «عباس پسندیده» جمع‌آوری شده و انتشارات دارالحدیث، در سال 1385، منتشر کرده است.

بخش‌ها و فصل‌های این کتاب به شرح زیر است:

 بخش اوّل

بخش اوّل این کتاب را، چهار فصل تشکیل می‌دهد و در آن، عنوان‌هایی چون مسئولیت جامعه اسلامى در ساماندهى خانواده‌های شایسته، نقش وراثت در خوش‎بختى فرزند، نقش تغذیه پدر و مادر در سلامت و سعادت فرزند و نقش چگونگى انعقاد نطفه در آینده فرزند از زبان پیشوایان اسلام، بیان گردیده است.

بخش دوم

در آموزه‌های آسمانی اسلام، همه کودکان از دختر تا پسر، حقوق و مزایای معینی دارند. اهمیت کودک در دین مبین اسلام تا جایی است که پیامبر اکرم (ص) فرموده‌اند: «به کودکان محبت کنید. وقتی به آنان وعده می‌دهید، عمل کنید زیرا آنان جز اینکه شما را روزی‎دهنده خود می‌دانند، تصور دیگری ندارند.» گردآوری کننده کتاب حکمت‎نامه کودک، با توجه به همین اهمیت کودکان و رعایت حقوق آنان، دومین بخش کتاب خود را به حقوق کودکان از دیدگاه اسلام اختصاص داده است.

در بخش دوم که تحت عنوان «حقوق کودک از نگاه اسلام» است، در شش فصل به وجوه مختلف حقوق کودکان پرداخته‌شده است.

فصل اوّل، درباره حقوق نوزاد است، این حقوق عبارت‌اند از: بزرگداشت تولّد، غسل ولادت، اذان گفتن در گوش راست و اقامه گفتن در گوش چپ، کام برداشتن با آب فرات و تربت سیدالشهدا، انتخاب نام نیکو، تراشیدن سر و صدقه دادن هم‌وزن آن طلا یا نقره، عقیقه کردن، ختنه کردن.

فصل دوم، درباره حقوق کودک شیرخوار است. این فصل، رهنمودهاى پیشوایان اسلام درباره تغذیه کودک از شیر مادر و یا دایه شایسته و ضرورت احترام به احساسات نوزاد را بیان می‌نماید.

در فصل سوم، تعلیم و تربیت کودک، به‌عنوان مهم‌ترین حقوق کودک، موردبررسی قرار می‌گیرد و نکات مهمی درباره اهمیت تعلیم و تربیت کودک و مسئولیتى که دولت اسلامى و خانواده‌ها در این زمینه‌دارند، ارائه می‌گردد.

در فصل چهارم، اخلاق تربیت، مانند مهربانى با کودک، احترام به کودک، سلام کردن به کودک، عدالت رفتارى میان فرزندان، وفا به وعده داده‌شده به کودک و شاد کردن او، به‌عنوان حقوق تربیتى کودک، مطرح می‌شود.

در فصل پنجم، توجه مربیان به نقش آرایش و ارضاى حس زیبایى‎طلبى کودک و همچنین نقش بازى در رشد کودک، جلب می‌گردد.

در فصل ششم، تأکید بر دعا براى فرزندان و نهى از نفرین کردن آن‌ها، بیانگر نقش تربیتى دعا در کنار برنامه‌ریزی و تلاش است. لذا از آن به‌عنوان یکى از حقوق کودک، یاد می‌شود. دعاى امام سجاد (علیه‌السلام) براى فرزندانش که در پایان این فصل آمده، رهنمود ارزنده‌ای براى خانواده‌های مسلمان است.

بخش سوم

پدر و مادر بعد از خداوند، بیشترین محبت و رحمت و دلسوزی را به فرزندان خود دارند، این والدین هستند که برای سعادت و خوش‎بختی فرزندان و آسایش آنها حاضرند حتی جان خود را فدا کنند. با وجود رحمت و شفقتی که پدران و مادران نسبت به فرزندان خود دارند، آیا سزاوار نیست که فرزندان نیز، بعد از اطاعت خداوند، به والدین خود توجه داشته باشند و محبت و احترام خویش را از آن‌ها دریغ نکنند.

در آموزه‌های دین مبین اسلام، پندها، اندرزها و سفارش‌هایی زیادی وجود دارد که وظایف کودکان و فرزندان را به آنان گوشزد می‌کند. اهمیت همین موضوع و خط سیر کتاب حکمت‎نامه کودک، سبب گردیده تا گردآورنده کتاب، خود را ملزم دانسته و بخشی از کتاب حکمت‎نامه کودک را به کودکان و وظایف آنها نسبت به والدین و مربیانشان اختصاص دهد.

در این بخش گفته‌شده است که لازم است که یک مربى شایسته، علاوه بر انجام دادن وظایفى که در بخش اول و دوم این مجموعه آمده، زمینه وظیفه‌شناسی کودک را نیز فراهم سازد.

این بخش، در چهار فصل، رهنمودهایى را درزمینه وظایف شخصى کودک، وظایف او در برابر پدر، مادر، آموزگار، بزرگ‌تر از خود و دوستان، تقدیم می‌دارد.

خواندن کتاب حکمت‎نامه کودک، راه روشنی را به پدران و مادران دلسوز می‎نمایاند. راهی که روشنایی آن از آموزه‌های نوربخش پیشوایان بزرگ دین است اما آنچه می‌توان جای خالی آن را در این کتاب احساس کرد، توضیح و تفسیرهایی مناسب برای احادیث و حکمت‌های نقل‌شده است.

کلام و بیان پیشوایان و آموزه‌های دین اسلام، تنها آنچه می‌بینیم و می‌خوانیم نیست. آنچه می‌بینیم و می‌خوانیم صورت ظاهری از دریایی است که در واژه واژه آنها حکمت، معنا و درس‌هایی بزرگ برای زندگی‌مان وجود دارد اما آیا همه ما می‌توانیم به عمق بی‌کران این حکمت‌ها و احادیث پی ببریم؟!

هرچند که در این کتاب تقریباً برای ریزترین و جزئی‌ترین باید و نبایدهای تربیتی، حدیث و حکمت و بیان وجود دارد اما شایسته‌تر بود که این حکمت‌ها با توضیحاتی کاربردی و عملی همراه شوند تا همه پدرها و مادرها در هر سطح سواد و معلوماتی که هستند با بهره‌گیری از این توضیحات، بتوانند از آموزه‎های این کتاب، بیشترین استفاده را بکنند و ندانستن‌هایشان مانعی برای پرورش شایسته‌ فرزندانشان نباشد.

منابع: «حکمت‎نامه کودک» نوشته محمد محمدی‎ری‎شهری، انتشارات دارالحدیث، 1385 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 29 تیر 1395
تعداد بازدید: 5114 بار