قوانین

شاید بارها در باره چگونگی شکل‎گیری شخصیت فرزندتان فکر کرده‌ باشید اما وظایف و نحوه عملکرد خود در این زمینه را کمتر مورد بررسی قرار داده باشید.  برای مثال ممکن است بخواهید فرزند نوپای شما با همسالانش روابط سازنده داشته باشد اما ندانید که این خواسته را چگونه می‎توان عملی کرد یا دوست دارید فرزندتان رشد عقلانی مطلوبی داشته باشد، پرانگیزه و کنجکاو باشد اما درباره این‎که چطور باید این مسیر را طی کند، فکر و نظری نداشته باشید.
برای رسیدن به این اهداف، بهترین راه، «پرورش فکورانه» است. 

پرورش فکورانه چیست؟

منظور از پرورش فکورانه، مجموعه اعمال و روش‌هایی است که آگاهانه و سنجیده باشد. در این صورت، پیامد و تأثیر این‎گونه اعمال شما بر فرزندتان هدفمند می‌شود نه تصادفی و ناآگاهانه.
این‌که گفته می‌شود فرزندپروری باید از روی تفکر باشد، به این معنی نیست که پرورش فرزند نتواند خودجوش، از روی محبت و طبیعی باشد یا روی هر تصمیمی که می‌گیریدف وسواس داشته باشید و هر واکنشی نسبت به فرزندتان را بیش از حد، تجزیه و تحلیل کرده و یا آن‌قدر فکر کنید تا کلافه شوید، بلکه باید در جایگاه پدر و مادر بودن، بیشتر مراقب اعمال خود باشید تا رفتارتان با فرزندانتان نسبت به هدفی که می‌خواهید تحقق یابد، حساب شده، آگاهانه و سنجیده باشد.

راه‌های رسیدن به پرورش فکری

هر یک از والدین در برخورد با فرزند، معمولاً خود را در یکی از سه موقعیت زیر تصور می‎کند که در هریک از آن‌ها، پرورش فکورانه میسر است:

اولین موقعیت: این است که قبل از اقدام به هر کار معین، برای تفکر درباره آن، فرصت داشته باشید. در این قبیل موقعیت‌ها، فکور بودن آسان‌تر است. ممکن است بخواهید برای فرزند چهار ساله خود، از چندین مدرسه آمادگی، یکی را انتخاب کنید یا بخواهید ببینید فرزندتان آن‌قدر بزرگ شده است که مدتی بدون حضور شما یا یک بزرگتر در منزل بماند؟ 

در این قبیل موارد، باید قبل از اقدام، فکر کنید. همیشه از خود بپرسید: «تصمیم من بر فرزندم چه تأثیری می‌گذارد؟» در این صورت می‌توانید زمینه‌های رفتاری مختلف را طبقه‌بندی کنید و خط‎مشی‌های رفتاری مناسبی را برای فرزند خود انتخاب کنید.

شاید اگر با تأمل بیندیشید، دریابید که تصمیم‌گیری در این زمینه آسان‌تر از آن است که تصور می‌‌کنید و یا برعکس، متوجه شوید در پیش گرفتن شیوه‎ای مشخص، کاری پیچیده و مستلزم تفکر و تأمل دقیق است.

شاید هم به این نتیجه برسید که اگر موضوع را با همسرتان و یا والدین کودک دیگری در میان بگذارید، نتیجه بهتری حاصل می‌شود. به هر حال، نتیجه هر چه باشد، از این طریق، تصمیمی آگاهانه گرفته‌اید نه تصمیمی نسنجیده و شتاب‌زده.

تفکر

موقعیت دوم: زمانی است که والدین باید واکنشی فوری از خود نشان دهند و فرصتی کوتاه برای تفکر وجود دارد. فرزند دوساله شما شامی را که برایش آماده کرده‌اید، نمی‌خورد یا فرزند شش‌ساله‎تان برای سومین‎بار در مسابقات ورزشی مدرسه موفق نمی‌شود. در این موقعیت‌های به ظاهر ساده، نمی‌توان پاسخ را به فردا موکول کرد ولی می‌توانید به جای واکنش‌های آنی و سریع، مکث کرده، فکر کنید و بعد جواب دهید. 

نمونه‌هایی از واکنش‌ها و جواب‌های آنی و شتاب‎زده در موارد یاد شده به این صورت است: «هرچه در بشقابت است بخور وگرنه از دسر خبری نیست» یا «ناارحت نشو عزیزم! این فقط یک جور بازی است.» اما اگر کمی فکر کنید، حتماً پاسخ‌های مناسب‌تری خواهید یافت.

موقعیت سوم: برخوردها و موقعیت‌هایی وجود دارد که ممکن است تصور کنید فرزندپروری فکورانه در آن‌ها بی‌فایده‌ترین اقدام است اما اشتباه می‌کنید. این تصور وقتی پیش می‌آید که در واقع فرصتی برای اندیشیدن ندارید و راهی جز پاسخی فوری و غیر ارادی نمی‌یابید. به عنوان مثال، ناگهان کودک نوپای شما در فروشگاه بدخلقی می‌کند یا یک‌باره متوجه می‌شوید چیزی نمانده فرزند هفت‎ساله‌تان، برادر پنج‎ساله‌اش را خفه کند. 

در این موقعیت‌ها، والدین باتجربه و فکور، هرچند به‎طور غریزی پاسخ می‌دهند اما به احتمال زیاد، عملکرد غرایز آنها صحیح است چون به قدر کافی با اصول فرزندپروری صحیح و شایسته آشنا هستند و آن‌ها را در مواقع کمتر بحرانی، به کار گرفته‌ا‌ند که برایشان به منزله طبیعت ثانوی درآمده است. به همان ترتیب که ورزش‌کاران در شرایط پرفشار می‌توانند بدون تفکر کارشان را انجام دهند، والدینی که در اصول فرزندپروری ماهر شده‌اند نیز می‌توانند حتی هنگامی که برای رفتار منطقی فرصت تفکر ندارند، به‎ گونه‎ای مؤثر، اقدام کنند.


هر چقدر با آگاهی و هوشیاری بیشتری فرزندپروری صحیح را تمرین کنید، این کار عادی‌تر می‌شود. به همین دلیل، ایجاد عادات صحیح فرزند‌پروری، پابه‌پای رشد کودک، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. البته فراگیری آن‌ها هنگامی که کودکان بزرگ‌تر شده باشند نیز میسر است. هیچ‌گاه برای به‎سازی رفتارها دیر نیست ولی اگر فرزندپروری صحیح را همزمان با پدر یا مادر شدن، آغاز کنید، آسان‌تر خواهد بود.


وقتی فرزندپروری همراه با تفکر باشد، کودک متعادل‌تر خواهد شد و وقتی فرزند متعادل داشته باشید، در همه شرایط و موقعیت‎های حساس، آسوده‌خاطر خواهید بود.


منابع: «ده اصل ثابت فرزندپروری» نوشته لارنس اشتاینبرگ، ترجمه مهرنوش عابر، انتشارات رشد، 1393 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 24 مرداد 1395
تعداد بازدید: 5048 بار