زنگوله ای

هنگامی که نمرات آزمون هوش بر روی یک نمودار قرار داده می‌شوند، نوعاً یک منحنی زنگوله شکل را می‌سازند. نوک زنگوله جایی است که عمدۀ نمرات در آن‌جا قرار دارند. سپس زنگوله از هر طرف به سمت پایین می‌آید. یک طرف نشان‌‎دهنده نمراتی است که کمتر از میانگین و طرف دیگر، نمراتی که بالاتر از میانگین هستند. در سمت راست این منحنی زنگوله‌ای، گروه کوچک کودکان بسیار پرهوش قرار دارند که موفق یا فوق موفق هستند. در سمت چپ منحنی، گروه کوچک دیگری از کودکان قرار دارند که توانایی‌های ذهنی آنان ناقص است. اکثریت غالب کودکان، در وسط قرار می‌گیرند.

کودک دارای توانایی ذهنی ناقص یا عقب‌مانده ذهنی، از بدو تولد خصوصیات معینی را نشان می‌دهد که برخی از والدین آن‌ها را نادیده می‌گیرند چون این کار، زندگی آن‎ها را آسوده می‌کند و یا به این دلیل که نمی‌خواهند این حقیقت را که ممکن است کودکشان از نظر ذهنی پایین‌تر از حد طبیعی باشد، بپذیرند.

کودک کندذهن چه ویژگی‎هایی دارد؟

عقب مانده
  • هرگاه متوجه شدید که یکی از عبارات زیر را برای توصیف کودک خود به کار می‌برید، او نیاز به آزمایش دارد:
  • «او همیشه بچه خوب و ساکتی است و به‎ندرت گریه می‌کند.»
  • «گاهی فراموش می‌کنیم که بچه داریم؛ هیچ‎وقت ما را اذیت نمی‌کند.»
  • «گاهی اوقات فقط در گهواره‌اش دراز می‌کشد و اصلاً حرکت نمی‌کند و زیاد هم می‌خوابد.»
  • «یک تکه جواهر است، یک بچه فوق‌العاده بی‌دردسر، برعکس برادرش.»
  • «به‌ندرت صدایی درمی‌آورد؛ به‌نظر می‌رسد در دنیای خودش زندگی می‌کند.»
  • «انگار از هشت‌ماهگی به بعد زنده شد، چون قبل از آن زیاد حرکت نمی‌کرد.»

چنین کودکی تقریباً همیشه، از هر نظر عقب است (احتمالاً به استثنای نشستن و راه رفتن.) تقریباً همیشه نخستین علامت این حالت، تأخیر در توجه کردن به چیزهای مختلف و لبخند زدن است. گاهی حتی ممکن است اطرافیان فکر کنند کودک نابیناست، چون به‎نظر می‌رسد که هیچ توجهی به آن‌چه اطراف او روی می‌دهد، ندارد.

چنین کودکی ممکن است حتی از نظر واکنش به صدا نیز عقب باشد. هر چند وقتی او را تحت آزمون شنوایی قرار می‌دهید، می‌بینید که شنوایی او کاملاً طبیعی است. گاهی ممکن است کودک از نظر یادگیری جویدن، عقب باشد که منجر به اشکال در خوردن غذاهای غیر مایع می‌شود.

بعضی از مراحل رشد در این کودکان، دیرتر از حد معمول رخ می‌دهد مثلاً ممکن است بازتاب چنگ زدن تا بعد از سه‎ماهگی ادامه پیدا کند یا توجه به دست‌ها تا حدود 20 هفتگی ادامه یابد. به همین ترتیب، فرو بردن هر چیزی در دهان که در کودکان شش تا دوازده ماهه کاملاً طبیعی است، ممکن است در کودکان عقب‌مانده برای مدت بیشتری ادامه یابد.

تمایل به انداختن اشیا به بیرون از تخت یا کالسکه، معمولاً در حدود 16 ماهگی متوقف می‌شود ولی اگر کودک کندذهن باشد، ممکن است مدت بیشتری ادامه یابد. یک کودک عقب‌مانده ذهنی، ممکن است تا 18 ماهگی، هنوز به بیرون دادن آب دهان خود ادامه دهد، در حالی که این کار باید در حدود یک‌سالگی متوقف شود. فقدان تمرکز حواس و توجه نیز از مشخصات کودکان عقب‌مانده ذهنی است.
هم نشان ندادن علاقه و توجه و هم فعالیت بیش از حد اما بی‌هدف، ممکن است نشان‌دهنده اختلال توان ذهنی باشد. فعالیت بیش از حد و بی‌هدف ممکن است تا مدت‌ها خود را نشان ندهد. کودکانی که در خردسالی بسیار پرخواب بودند، ممکن است دچار تغییر قابل توجهی شده باشند و در حال حاضر قادر به تمرکز حواس نباشند.

عقب ماندهآن‌ها از یک فعالیت به فعالیت دیگری می‌پرند و حتی به‎صورت فیزیکی دور اتاق می‌گردند و هر لحظه به چیزی علاقه نشان می‌دهند. اوج این کار به‎صورت فعالیت دیوانه‌واری تجلی می‌یابد که تحمل آن بسیار دشوار است. این موضوع به‎خصوص در مورد کودکان درخودمانده  (اوتیست) صدق می‌کند.

چگونه می‌توانید به کودک کندذهن خود کمک کنید؟

تردیدی وجود ندارد که والدین می‌توانند از سن خیلی پایین با استفاده از علاقه و توجه خود و محرک‌هایی از قبیل آواز، گفت‌وگو، کتاب، بازی‌ها و اسباب‌بازی‌های آموزشی به کودک کم‌استعداد خود کمک کنند. یک محیط کاملاً محرک بر مبنای گوش دادن، مباحثه و پرسش، به کودک کمک می‌کند به بهترین توان ممکن خود برسد.

مؤید این نظر، بررسی دقیقی است که در کارولینای شمالی، در سال‌های دهه 1980 بر روی روش‌های تأثیر گذاشتن بر رشد ذهنی نوزادان، انجام شده است. کودکانی که در این بررسی شرکت داده شدند، از خانواده‌های بسیار فقیری بودند که مادرانی با بهره هوشی پایین داشتند. این کودکان را در برنامه‌های ویژه مراقبت روزانه، برای هشت ساعت در روز و پنج روز در هفته ثبت نام کردند (این بدان معنی نیست که هر کودکی نیازمند چنین مساعدت و آموزش فشرده‌ای است بلکه صرفاً تأثیر برنامه آموزشی را نشان می‌دهد.)

بچه‌ها از سن شش الی دوازده هفتگی تا پنج سالگی، وارد این برنامه شدند و در آن سن، در یک مدرسه معمولی، مرحله کودکستان را شروع کردند. برنامه طراحی شده، برنامه‌ای محرک و از نظر عاطفی، گرم و صمیمانه بود، بسیار شبیه خصوصیات ویژه خانوادگی که به رشد و تکامل کودکان کمک می‌کند. هم‌زمان یک گروه شاهد از کودکان نیز با پیشینه مشابه انتخاب شده بود که برنامه‌های پربار ویژه، روی آن‌ها پیاده نشد اما ضمن بزرگ شدن در منزل، مکمل‌های غذایی و درمان طبی در اختیار آن‌ها بود.

نتایج به‌دست آمده، نشان می‎داد که در تمام سنین، نمره بهره هوشی گروهی که تحت برنامه پربار مراقبت روزانه قرار گرفته بودند، بسیار بالاتر از گروه شاهد بود که قبل از ورود به مدرسه، بدون برخورداری از یک برنامه ویژه، در خانه بزرگ شده بودند. به علاوه اختلاف بین کودکانی که در یک برنامه ویژه پیش‌دبستانی شرکت کرده بودند، پس از گذشت هجده ماه از آموزش مدرسه‌ای منظم، هنوز قابل توجه بود.

عقب مانده

معنی این نتایج این نیست که عقب‌افتادگی ذهنی صرفاً به‎وسیله آموزش‌های محرک سنگین در دوران کودکی، قابل درمان است. نتیجه این تحقیقات آن است که توان ذهنی کودکانی که زندگی خود را با مزیت‌های اندکی شروع می‌کنند، در صورت تحریک پربارتر، قابل افزایش است و والدینی که توان ذهنی کودکانشان کمی پایین‌تر از هم‌سالان آن‎هاست، تنها در صورتی می‌توانند به فرزندان خود کمک کنند که تلاش نمایند از دوران شیرخوارگی به بعد، محیطی پربار، غنی و محرک در منزل خود مهیا سازند.

منابع: «همه کودکان تیزهوشند اگر ...» نوشته میریام استاپرد، ترجمه سهراب سوری و امیر صادقی‎بابلان، انتشارات ذهن‎آویز، چاپ پنجاهم، 1394 .

منتشر کننده: الو مامان

تاریخ انتشار: 04 آبان 1395
تعداد بازدید: 6310 بار